Iruzkina++gida+arte


 * Iruzkina.**

**Iruzkina egiteko orduan kontua hartu behar da:**

- Eskema jarraitzea komenigarria da: identifikazioa eta sailkapena, azterketa ( formala eta estetiko-estilistikoa) eta bere kontestuan kokatzea. - Testu koherente bat sortu behar da, eta egokiak diren esaldien arteko loturak erabili behar dira. - Ez da laburpen bat egin behar, dena azaldu behar da. - Ez dugu gure iritzia eman behar, baizik eta gure azalpenak datuetan oinarrituta egon behar dira. - Egokia den estilo eta hiztegia erabili behar da. - Ez dugu ezer asmatu behar, baizik eta ikusten dena eta dakiguna azltzen dugu. - Testuaren itxura oso garrantzitsua da: letra, ortografia, txukuntasuna...       - Interneten eginda dauden iruzkinak kopiatzea ez du ezertarako balio, erreferentzia moduan erabiltzea ondo dago, baina helburua buruz ikastea bada, komentatzeko artelan asko daude eta denak buruz ikastea ezinezkoa da.

**Arkitektura artelan baten iruzkina**

- Artelanaren identifikazioa: egilea, tipologia, kokapena ( espaziala eta kronologikoa), estilo, eskola, garaia...       - Irudiaren deskripzioa ( zer ikusten da?, zein da/ zen bere funtzioa? eta bere erabilpena). - Artelanaren ezaugarri nagusiak aipatu behar dira: oina, eraikin mota, eraikin sistemak ( elementu sustengagarriak, sostengatuak...), erabilitako materialak, elementu apaingarriak, erabilitako baliabideak, ikonografia, argia....       - Bukatzeko artelanaren kontestua eta balorazioa : artelana egin zen garaian zegoen egoera historiko, soziala eta kulturala azaldu. Balorazioan: aurrekariak eta eraginak

Artelanaren identifikazioa eta sailkapena - Titulua - Estilo eta kronologia - Eskola edo garaia - Egilea: zein etapakoa...       - Bultzatzaile. Txantiloia

(….) artelana ( artelan honen izena (…) da) burutu zen (….) urtean edo mendean, bere autorea (….), (….) garaian edo estiloan kokatu behar da. Artelan hau burutzeko agintea (…) eman zuen, bere kokapena (…) da.

Artelanaren azterketa formala eta estilistikoa eta estetikoa

- Eraikinaren deskripzio zehatza egin behar da. + Eraikinaren identifikazioa: zer da? Iruzkindu behar den irudia (…) da, bere oina (…) da, eraikinaren barne antolaketa (.....) da....       - Irudian ikusten duguna deskribatu behar dugu: eraikinaren ataria, eraikinaren oina, eraikinaren perspektiba, eraikinaren sekzioa ( longitudinala edo transbertsala) edo eraikinaren errekonstrukzio ideala. + Erabilitako materialak - Tipoak: harria ( marmol, kaliza, granitoa..), egurra, burdina, adobe, adreilua, beira...       - Materialaren erabilaren kausak: inguruaren eraginagatik, kriterio estetikoengatik, kriterio praktikoengatik, kriterio teknikoengatik...        - Materialaren ezaugarriak: astuna, arina, ederra....        + Arkitektura sistema: - Dintela - Bobeda:kanoi, gurutzatua...       - Kupula: Gallonatua, laranja erdikoa + Eraikuntzaren elementuak: sustengagarriak eta sostengatuak. - Sustengagarriak : jarraiak ( hormak ( ezaugarriak azalduta: aparejo...)), etenak ( euskarri libreak: pilareak, zutabeak( estilo azaldu behar da eta funtzioa apaintzea den edo estrukturala den azaldu behar da)...), txertatuak ( pilastras, horma bularra (estriboak), mentsulak...)...Arkuak (tipoak: herradurazkoa.eta funtzioak : nabeak banatzeko( formeroak), indartzeko, bao bat estaltzeko, apaintzeko ) - Sostengatuak: Sabaia ( …) da eta (…) osatuta dago. Adintelatuak edo egurrezko estrukturak, bobedekin ( kanoi, gurutzatuak...), kupulak.

+ Apaintzeko elementuak Eraikinaren apainduriari dagokionean, erabilitako baliabideak (....) direla esan dezakegu, elementu hauek (…) kokatuta daude eta haien funtzioa (....) da. - Urriak edo anitzak ( askotan oso lagungarriak estiloak identifikatzeko, adb: Churrigereskoa.       - Bere jatorria: arkitektonikoak, eskultorikoak, pinturakoak.        - Ze materialetan daude eginda: marmola, estuko...        - Gaia edo gaiak: begetalak, geometrikoak, figuratiboak...        - Kokapena: frisoak, bobedak...        - Funtzioa: oinarrizkoa edo bigarren mailakoa.        + Balore plastkoak. Balore plastikoen ikuspuntutik eraikinean (…) nabarmentzen dira. Kanpo bolumenei dagokionean (…) nabarmentzen da. Barne espazioari dagokionean eraikinaren oina (…) da eta bere barne antolaketa (....) da.        - Proportzioa, armonia: zuzenketa optikoak, moduluak...        - Simetria edo asimetria        - Kanpo bolumenak: bere plastizitatea, barruko espaziokin eta inguruarekin daukan lotura.        - Barne espazioa: ardatzak, barruko hormen antolaketa, argiaren eta kolorearen trataera/erabilera, eskalak...

Eraikinaren interpretazioa eta bere egoera historiko, soziala eta kulturaleren azalpena. - Eraikinaren sinbologia: funtzioa: mitika, erligiosoa, magika, politika, soziala.. - Bere eraikuntzaren nondik norakoak. Agertu zen garaiko historia, kultura eta gizartea era laburrean azaldu. - Aurrekariak (eraikina egiteko orduan hartutako modeloak) eta eraginak - Egilearen biografia

Aztertzen ari garen artelanak (…) adierazi nahi du. Bere funtzioa nagusia (…) zen / da. Adierazita dagoenaren esanahia zera da (…). Bere kontestu soziokulturalari dagokionean, esan daiteke garai hartan (…) Egilea artelan hau egiteko izan zuen inspirazioa (…) oinarritzen da       Artelan hau artearen historiarako garrantzitsua da, besteak beste (…) Bukatzeko, egilearen inguruan aukera daukagu esateko (….)

Iruzkindu den artelanak (…) sinbolizatzen du edo (…) adierazi nahi du. Bere funtzio nagusia (…) da/zen. Burutu zeneko kontestu soziokulturalari dagokionean, aukera daukagu esateko garai hartan (...). Eraikin hau egiteko egileak erreferentzi moduan (…) erabili zuen. Artelan hau artearen historian garrantzitsua da bere eragina handia izan zelako (…) ( garaia, estilo, artista, herrialde....). Bere egileari dagokionean esan daiteke (....)

**Eskultura artelan baten iruzkina**

- Artelanaren identifikazioa: egilea, tipologia, kokapena ( espaziala eta kronologikoa), estilo, eskola, garaia...

- Irudiaren deskripzioa ( zer ikusten da?, zein da/ zen bere funtzioa? eta bere erabilpena).

- Artelanaren ezaugarri nagusiak aipatu behar dira: tipologia (erliebea,mukulu biribila..), osaera, forma, erabilitako materialak, erabilitako teknika, erabilitako baliabideak, ikonografia, argia, kolorea, ehundura, lanketaren maila ( bukatuta, bukatu gabe..), mugimendua edo geldialdia, ikuspuntua, artelana eta ikuslearen arteko erlazioa, artelana eta bere inguruan arteko erlazioa ....

- Bukatzeko artelanaren kontestua eta balorazioa : artelana egin zen garaian zegoen egoera historiko, soziala eta kulturala azaldu. Balorazioan: aurrekariak eta eraginak.

Artelanaren identifikazioa eta sailkapena

- Titulua - Estilo eta kronologia - Eskola edo garaia - Egilea: zein etapakoa...       - Bultzatzaile. Txantiloia

(….) artelana ( artelan honen izena (…) da) burutu zen (….) urtean edo mendean, bere autorea (….), (….) garaian edo estiloan kokatu behar da. Artelan hau burutzeko agintea (…) eman zuen, bere kokapena (…) da.

Artelanaren azterketa formala eta estilistikoa eta estetikoa

- Eskulturaren deskripzio zehatza egin behar da. + Eskulturaren identifikazioa: zer da? Iruzkindu behar den irudia eskultura edo eskultura multzo (edo erliebea: goi,erdi, baxu) bat da, bere postura (…) da, - Irudian ikusten duguna deskribatu behar dugu. Artelan honetan (..) irudikatu nahi da. - Materialak: buztina, egurra, harria ( marmola, alabastroa, kaliza..), burdina, brontzea, bolia, urrea...       - Erabilitako teknika: materiala gehituz ( buztina) edo kenduz ( zura, bolia, hezurra, harria) ( zizel lanak), tallatua, modelatua, urtzea, hustuketa - Kokapena: arkitekturaren menpe ( frisoak, kapitelak, frontoiak..), ezarrita dagoen espazioarekiko duen egokitzapena, arkitekturatik libre (plazak, lorategiak...)

+ Elementu formalak - Superfizien ehundura: leunak, emeak, finak, pulituak; edo zakarrak, malkartsuak, zimurrak. Gogortasunaren edo biguntasun sentsazioa … - Bolumenaren sentsazioa: kanpoko ( frontala edo edozein ikuspuntutik ikusteko modukoa) eta barneko ( barne espazioaren islada) ikuspuntutik - Erliebeak: sakontasun maila eta perspektibak aztertu behar dira. - Osaera eta mugimendua: * Lasaia, pausatua, hieratikoa. * Dinamikoa: mugimendu fiktizioa ( kontraposto, kanpo mugimenduen bidez adierazita, barne tentsio bidez edo erritmo formaleen bidez), mugimendu erreala ( arte zinetikoa, mugikorrak...) - Argiaren eragina: homogenea eta leuna, kontrastatua. - Kolorea: kolore gabezia edo polikromia. * Kolorearen jatorria: erreala edo naturala, sinbolikoa...       * Erabilitako teknikak: erregostea (estofatua), enkarnatua...

Artelanaren ehundura (…) da eta bere akabera (..) da. Bolumenari dagokionean artelana burutu zen ( ..) (era frontalean...) ikusteko. Sakontasuna lortu da (…) bidez. Artelanaren osaera (…) da, eta bere mugimendua (....) da. Argiaren eragina (..) da. Artelana polikromatua ( edo ez) da ( garai batean zen, baina, gaur egun, koloreak galdu dira, oraindik antzema daitezke...), polikromia lortzeko erabili den teknika (..) da, nabarmentzen diren koloreak (…) dira.

Elementu ez formalak

- Adierazpen formak: abstraktoa edo figuratiboa. Naturalismoa: idealismoa ( edertasun perfektuaren bila) edo errealismoa ( modelo bat jarraituz). Antinaturalismoa, sinbolismoa, estilizazioa, hieratismoa, konbentzionalismo hierarkikoak.. - Adierazpen elementuak: anatomia ( zuzena ezzuzena, proportzioak, eskala, giharreria (muskulatura)...), arropak eta tolesturak ( funtzioa: gorputza estaltzea edo adieraztea, mugimendua) ( deskripzioa: formak, tamaina, tolesturen sakontasuna, leunak edo astunak, uhinduak, urkila..) - Artelanaren dimentsio tenporala: betiko edo era suntsikor batean eginda.

Artelanaren adierazpen formak (…) dira. Eskulturaren adiezrapenaren elementuak (..) dira, eskulturak dauzkan arropak ( …) dira. Eskultura hau (…) irauteko egin zuten.

Eskulturaren interpretazioa eta bere egoera historiko, soziala eta kulturaleren azalpena.

- Eskulturaren sinbologia: funtzioa: mitika, erligiosoa, magika, politika, soziala.. - Bere eraketaren nondik norakoak. Agertu zen garaiko historia, kultura eta gizartea era laburrean azaldu. - Aurrekariak (eraikina egiteko orduan hartutako modeloak) eta eraginak - Egilearen biografia

Aztertzen ari garen artelanak (…) adierazi nahi du. Bere funtzioa nagusia (…) zen / da. Adierazita dagoenaren esanahia zera da (…). Bere kontestu soziokulturalari dagokionean, esan daiteke garai hartan (…) Egilea artelan hau egiteko izan zuen inspirazioa (…) oinarritzen da       Artelan hau artearen historiarako garrantzitsua da, besteak beste (…) Bukatzeko, egilearen inguruan aukera daukagu esateko (….)

Iruzkindu den artelanak (…) sinbolizatzen du edo (…) adierazi nahi du. Bere funtzio nagusia (…) da/zen. Burutu zeneko kontestu soziokulturalari dagokionean, aukera daukagu esateko garai hartan (...). Eraikin hau egiteko egileak erreferentzi moduan (…) erabili zuen. Artelan hau artearen historian garrantzitsua da bere eragina handia izan zelako (…) ( garaia, estilo, artista, herrialde....). Bere egileari dagokionean esan daiteke (....) **Pintura artelanaren identifikazioa eta sailkapena**

- Titulua - Estilo eta kronologia - Eskola edo garaia - Egilea: zein etapakoa...       - Bultzatzaile.

Txantiloia (….) artelana ( artelan honen izena (…) da) burutu zen (….) urtean edo mendean, bere autorea (….), (….) garaian edo estiloan kokatu behar da. Artelan hau burutzeko agintea (…) eman zuen, bere kokapena (…) da.

Artelanaren azterketa formala eta estilistikoa eta estetikoa

- Pinturaren deskripzio zehatza egin behar da. + Pinturaren identifikazioa: zer da? I       - Irudian ikusten duguna deskribatu behar dugu. - Soportea: horma, taula, papera, beira, egurra.. - Erabilitako teknika: freskoa, pastelak, akuarelak, oleoa, gouache, collage...       - Kokapena Iruzkindu behar den irudia pintura (..) bat da, lana (....) teknika bidez egin da, gaia (..) da. Artelan honetan (..) irudikatu nahi da.

Elementu formalak.

+ Faktura: pintzelada edo tokea ( laburra, burutua, askea, mardula..), ehundura ( leuna, mate edo disdiratsua, malkartsua, lisa edo morokildua.       + Marrazkia: marren presentzia edo gabezia, bere intentsitatea eta bere jarraitasuna, funtzioa ( bolumena ordezkatzeko, ornamentala, formak markatzeko..).        + Modelatua: bolumena adierazita dagoen edo ez, koloreen gradazioen bidez lortuta: kontraste leunak ( sfumato) edo kontraste bortitzak ( argi-ilunak).        + Argia:        - Tipo (naturala, artifiziala, estudiokoa..)        - Jatorria: anbientala ( argitsua, lasaia..), foko konkretu batekoa ( eguzkia, lanpara..), objetutik atera.        - Intentsitate eta itzalen kontrastea.        - Funtzioa: bolumena sortzeko, perspetibaren efektua indartzeko, adierzpide bezala..        + Kolorea:        - Erabilitako gama ( hotza/beroa) eta tonalitateak.        - Jatorria (lokala edo sinbolikoa) - Argiarekin eta modelatuarekin daukan lotura: kolore lauak edo ñabardurakoak. - Funtzioa: protagonista edo bigarren mailakoa. + Perspektiba: - Espaziogatik interes eza eta sakontasuna ( fondoen ezaugarriak). - Espazioaren adierazpenagatiko interesa - Erabilitako perspektiba ( lineala, aerea, kubista, kaballera...) - Erabilitako baliabide teknikoak: eszenatoki arkitektonikoak edo paisaiarekin lotutakoak, plano ezberdinen erabilerak, argiaren erabilerak, eskortzoak..)

+ Osaera: - Figuren antolaketa ( sinplea eta argia edo konplexua) - Estruktura formala: linela (simetria ardatza, diagonala, kurba) edo geometrikoa ( triangeluarra, piramidala, pentagonala...) - Barruko mugimendua: osaera dinamika edo estatikoa - Osaeraren balore espresiboa: originaltasuna. + Adierazpen formak: abstraktoa edo figuratiboa. Naturalismoa: idealismoa ( edertasun perfektuaren bila) edo errealismoa ( modelo bat jarraituz). Antinaturalismoa, sinbolismoa, estilizazioa, hieratismoa, konbentzionalismo hierarkikoak.. Adierazpen elementuak: anatomia ( zuzena ezzuzena, proportzioak, eskala, giharreria (muskulatura)...), arropak eta tolesturak ( funtzioa: gorputza estaltzea edo adieraztea, mugimendua) ( deskripzioa: formak, tamaina, tolesturen sakontasuna, leunak edo astunak, uhinduak, urkila..) + Artelanaren dimentsio tenporala: betiko edo era suntsikor batean eginda.

Artelanaren fakturan nabarmentzen den pintzeladak (..) dira, bere ehundura (…) da. Marrazkia (…) da, kasu honetan (…)rako erabiltzen da. Artistak figuren modelatua (..) bidez lortu du. Iluminazioari dagokionean argia (…) da eta artelanaren barruan betetzen duen funtzioa (..) da. Erabilitako paleta kromatikoa (..) da, nabarmentzen diren koloreak (..) dira, horrek (…) sortzen du. Artista hirudimentsioko (edo sakontasuna espazialaren efektua) ilusioa lortzen du (…) efektua erabilita. Estruktura konpositiboan figurak (...)(triangelua..) osatzen dute, (..) marrak nabarmentzen dira eta barne mugimendua (..) da. Agertzen diren adierazpen formak (..) dira, figuren trataera (..) da.

Pinturaren interpretazioa eta bere egoera historiko, soziala eta kulturaleren azalpena.

- Eskulturaren sinbologia: funtzioa: mitika, erligiosoa, magika, politika, soziala.. - Bere eraketaren nondik norakoak. Agertu zen garaiko historia, kultura eta gizartea era laburrean azaldu.

- Aurrekariak (eraikina egiteko orduan hartutako modeloak) eta eraginak - Egilearen biografia

Aztertzen ari garen artelanak (…) adierazi nahi du. Bere funtzioa nagusia (…) zen / da. Adierazita dagoenaren esanahia zera da (…). Bere kontestu soziokulturalari dagokionean, esan daiteke garai hartan (…) Egilea artelan hau egiteko izan zuen inspirazioa (…) oinarritzen da       Artelan hau artearen historiarako garrantzitsua da, besteak beste (…) Bukatzeko, egilearen inguruan aukera daukagu esateko (….)

Iruzkindu den artelanak (…) sinbolizatzen du edo (…) adierazi nahi du. Bere funtzio nagusia (…) da/zen. Burutu zeneko kontestu soziokulturalari dagokionean, aukera daukagu esateko garai hartan (...). Eraikin hau egiteko egileak erreferentzi moduan (…) erabili zuen. Artelan hau artearen historian garrantzitsua da bere eragina handia izan zelako (…) ( garaia, estilo, artista, herrialde....). Bere egileari dagokionean esan daiteke (....)