1.Nerbio-sistema

Aurkibidera itzuli

= **1.NERBIO-SISTEMA** = Nerbio-sistemaren betebeharra funtsezkoa da bizitzeko, funtzio guztiak bertan bultzatzen, modulatzen eta koordinatzen baitira. Bi betebehar garrantzitsu ditu: gorputzaren erabateko funtzionamenduaz jabetzea eta inguruarekin harremanetan jartzea. Nerbio-sistema osatuta dago bi motatako zelulaz: __**neuronak**__ eta __**zelula glialak**__. Neuronen lana informazioa jasotzea eta gorputzeko beste leku batera eramatea da (guztira 12 bilioi neurona daude). Nerbio-sistema beste bi sistematan banatzen da: Sistema somatikoaren betebehar nagusia kanpoaldearekin harremanetan izatea da. Sistema autonomoa erraien jarduera erregulatzen duena da. Neurona nerbio-sistemaren oinarrizko unitate funtzionala da. Hauen funtzioa nerbio-bulkadak garraiatzea da. Neuronek gaitasun izugarria dute informazioa gordetzeko,berreskuratzeko eta erabiltzeko. Morfologikoki, bi zatitan banatzen da: gorputz zelularra eta luzapenak. Gorputz zelularraren barruan **nuleoa** dago eta zelulak bizirik iraun dezan arduratzen diren beste egitura batzuk. Luzapenen artean **dentrinak** eta **axioa** bereizten dira. Dentrinak asko dira eta txikiak; axoia,berriz, bakarra eta luzea. Nerbio-korrontea drentinetatik sartu eta axoitik irteten da. Neurona-zirkuituan, neurona bat zeharkatzen duten bulkadek axoiaren amaierara iritsi eta, aurrera jarraitu ahal izateko, oztopo bat gainditu behar dute. Oztopo hori **sinapsia** da, neurona biren arteko pitzadura mikroskopikoa, alegia. Bulkada axoiaren bukaerara iristen denean, **neurotransmisoreak** askatzen dira eta, horrela, sinapsi-konexioak lortzen dira. Bi motatakoak dira: kitzikatzaileak eta inhibitzaileak. Bi neurona mota daude:
 * **Nerbio-sistema zentrala:** bizkarrezurretako organoek osatzen dute.
 * **Nerbio-sistema periferikoa:** bi sistematan banatzen da: __somatikoa__ eta __autonomoa.__
 * **Neurona sentsorialak** (aferenteak): gorputzeko ehunetatik eta zentzumen-organoetatik estimulua jaso eta informazioa barrurantz igortzen dute.
 * **Neurona eragileak** (eferenteak): nerbio-bulkadak nerbio-sistema zentraletik organo eragileetara igortzen dituzte.

**1.1.1 Entzefaloa**
Entzefaloa garezurraren barruan dago eta lau zatitan banatzen da:
 * __**Garun-enborra**__: ikusmenaren, entzumenaren eta dastamenaren informazioa jasotzen du.
 * __**Zerebeloa:**__ Oreka, muskulu-tonua eta borondatezko mugimenduen koordinazioa kontrolatzen ditu.
 * **__Zerebroa__:** Kortex zerebrala zerebroaren zatirik handiena da, eta jokabideari dagokionez, garrantzitsuena. Eragina du kontzientzian, borondatean eta prozesu psikologiko guztietan.
 * **__Dientzefaloa__:** Bizitza instintiboa erregulzten duten nerbio-zentroak daude.



**1.1.2. Bizkarrezur-muina**
Bizkarrezur-muinetik organoetara eta gorputzaren atal guztietara doazen nerbioak ateratzen dira. Alde batetik, zentzumenetatik jasotako datuak integratu, koordinatu eta zerebrora igortzen ditu eta, beste alde batetik, zerebrotik mezuak hartu eta dagozkien gorputz-ataletara igortzen ditu.

1.2. **Nerbio-sistema periferikoa**
Nerbio-sistema periferikoak nerbio-sistema zentrala zentzumen errezeptoreekin, muskuluekin eta guruinekin lotzen du. Modu inkontzientean egiten diren ekintzez arduratzen da. Bi azpi-sistematan banatzen da: somatikoa eta autonomoa.

**1.2.1 Sistema somatikoa**
Sistema somatikoaren lana estumuluen mezuak igortzea da, bai kanpotik nerbio-sistema zentralera bai muskuluetara. Borondatezko eginkizunak eta mugimendua sistema honi dagozkio.

**1.2.2 Sistema autonomoa**
Erraietako funtzioak kontrolatzen ditu. Beste futzio batzuetan ere badu eragina: gorputzaren tenperaturaren erregulazioan, tentsio arterialean eta izerdi jarioan. Hauek inkontzienteki gertatzen dira, horregatik autonomoa deitzen zaio. Bi azpi-sistematan banatzen da: sinpatikoa eta parasinpatikoa. Sinpatikoak organoak kitzikitzen ditu eta parasinpatikoak lasaitu.

Nerbio-sistema eta neuronei buruz gehiago jakiteko link honen gainean klikatu: [|Nerbio-sistema eta neuronak] Esteka honetan erakusten den bideoan, neurotransmisoreak zer diren eta neurotransmisioak nola funtzionatzen duen azaltzen da azaletik. [|neurotransmisoreak] Hona hemen nerbio-sistemari buruzko abesti bat: [|Canción del sistema nervioso] Ikerketak egin ondoren, esan desakegu neuronak bisortu daitezkela. Gai honetaz gehiago jakiteko link honetan klikatu: [|Las neuronas se regeneran] Sinapsiari buruzko gauza gehiago jakin nahi baduzu hemen klikatu: [|sinapsia] Ondoren agertzen diren linketan neurotransmisore ezberdinak eta haien jokabideak azaltzen dira. [|clasificación de neurotransmisores] [|LOS 6 SUPER-NEUROTRANSMISORES DEL CEREBRO] [|Neurotransmisores]
 * BIDEOAK**


 * ARIKETA**