Batxilergoa

//__**FORMULAZIO INORGANIKOA.**__// __**1. BALENTZIA.**__ Elementu baten atomo batek beste elementuen atomoekin konbinatzeko daukan gaitasuna da, konposatuak sortzeko. Balentzia, atomo batek beste atomo batekin edo batzuekin irabazi, galdu edo konpartitzen duen zenbaki positibo edo negatibo bat da.

__**2. SISTEMA PERIODIKOKO ELEMENTU GARRANTZITSUENEN BALENTZIAK.**__

**2.1. METALAK.**

Sodioa Potasioa Rubidioa Zesioa Frantzioa Zilarra || Li Na  K  Rb  Cs  Fr  Ag || Berilioa Magnesioa Kaltzioa Estrontzioa Zinka Kadmioa Barioa Radioa || Be Mg  Ca  Sr  Zn  Cd  Ba  Ra || Aluminioa |||| Al || Merkurioa || Cu Hg || Urrea Talioa || Au Tl || Nikela Kobaltoa Burdina |||| Ni Co  Fe || Beruna Eztainua || Pt Pb  Sn || Kromoa || Cr || Manganesoa |||| Mn ||
 * **BALENTZIA 1** |||| **BALENTZIA 2** |||||| **BALENTZIA 3** ||
 * Litioa
 * **BALENTZIAK 1, 2** |||| **BALENTZIAK 1, 3** |||||| BALENTZIAK 2, 3 ||
 * Koprea
 * **BALENTZIAK 2, 4** |||| **BALENTZIAK 2, 3, 6** |||||| **BALENTZIAK 2, 3, 4, 6, 7** ||
 * Platinoa

**2.2. EZ-METALAK.**

Bromoa Iodoa || Cl Br  I || Oxigenoa || O || Selenioa Teluroa || S Se  Te || Nitrogenoa || N || Fosforoa Artsenikoa Antimonioa || P As  Sb ||
 * **BALENTZIA -1** |||| **BALENTZIAK +/- 1, 3, 5, 7** |||| **BALENTZIA -2** ||
 * Fluoroa || F || Kloroa
 * **BALENTZIAK +/-2, 4, 6** |||| **BALENTZIAK 2, +/- 3, 4, 5 ** |||| **BALENTZIAK +/- 3, 5** ||
 * Sufrea
 * **BALENTZIAK +/-2, 4** |||| **BALENTZIAK 4** |||| **BALENTZIAK 3** ||
 * Karbonoa || C || Silizioa || Si || Boroa || B ||

**2.3. HIDROGENOA.**


 * **BALENTZIAK +/-1** ||
 * Hidrogenoa || H ||

__**3. NOMENKLATURAK.**__ Konposatu ez-organikoak izendatzeko, IUPAC (International union of pure aplicated chemistry). Hiru nomenklatura onartzen dira: sistematikoa, stock-en nomenklatura eta tradizionala (dena den, zenbait kasutan nomenklatura funtzionala ere erabiliko dugu).

**3.1. NOMENKLATURA SISTEMATIKOA.** Nomenklatura honen bitartez, konposatu kimikoak izendatzeko aurrizki hauek erabiltzen dira: MONO_, DI_ , TRI_ , TETRA_ , PENTA_ , HEXA_ , HEPTA_ ...

 Cl2O3 Dikloro trioxidoa I2O Diiodo monoxidoa

**3.2. STOCK-EN NOMENKLATURA.** Nomenklatura honetan, konposatua sortzen duen elementuak balentzia bat baino gehiago duenean, elementuaren ondoren idazten da zenbaki erromatarrez eta parentesi artean.  Fe(OH)2 Burdin (II) hidroxidoa  Fe(OH)3 Burdin (III) hidroxidoa

**3.3. NOMENKLATURA TRADIZIONALA.** Nomenklatura honetan, elementu bat zein balentziarekin ari den desberdintzeko, aurrizki eta atzizki batzuk erabiltzen dira. Funtzio kimikoa (oxidoa, anhidridoa, azidoa...) + aurrizkiak eta atzizkiak Izen arruntak (ura, amoniakoa, fosfina...)


 * ||  || 3 balentzia || 4 balentzia || hipooso || Balentzia txikiena ||
 * || 2 balentzia ||^  ||^   || oso ||   ||
 * Balentzia 1 || iko ||  ||
 * ||  ||   || per_iko || Balentzia handiena ||

KONPOSATU BITARREN NOMENKLATURA

__**4. OXIDOAK.**__ Elementu baten eta oxigenoaren konbinazioz osatutako konposatu bitarrak dira. Bi oxido mota daude: oxido basikoak eta oxazidoak (anhidridoak).

Metal batez eta oxigenoz osatutako konposatu bitarrak dira. Bere formula orokorra hau da: **M2OX** Non M metal bat den eta x metal horren balentzia (2-a oxigenoaren balentziari dagokio).
 * 4.1. OXIDO BASIKOAK.**

ELEMENTUEN BALENTZIAK BERAIEN ARTEAN TRUKATZEN DIRA ETA AZPIINDIZEEN BITARTEZ ADIERAZTEN DIRA. SINPLIFIKA DAITEZKEENEAN, SINPLIFIKATU.


 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenkl. sistematikoa** || **Stock-en nomenk.** ||
 * 1 || Na2O || Disodio monoxidoa || Sodio oxidoa ||
 * 2 || Ca2O2 = CaO || Kaltzio monoxidoa || Kaltzio oxidoa ||
 * ^  || Fe2O2 = FeO || Burdin monoxidoa || Burdin (III) oxidoa ||
 * 3 || Fe2O3 || Diburdin trioxidoa || Burdin (III) oxidoa ||
 * 4 || Pb2O4 = PbO2 || Berun dioxidoa || Berun (IV) oxidoa ||


 * 4.2. OXAZIDOAK EDO ANHIDRIDOAK.**

Ez-metal batek eta oxigenoak osaturiko konposatu bitarra da: Bere formula orokorra, hau da: **Z2OX** Non, Z ez-metal bat den eta x, ez-metal honen balentzia (2-a, oxigenoaren balentzia da).

ELEMENTUEN BALENTZIAK BERAIEN ARTEAN TRUKATZEN DIRA ETA AZPIINDIZEEN BITARTEZ ADIERAZTEN DIRA. SINPLIFIKA DAITEZKEENEAN, SINPLIFIKATU.


 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenklatura Sistematikoa** || **Nomenklatura tradizionala** ||
 * 1 || Cl2O || Dikloro monoxidoa || Anhidrido hipoklorosoa ||
 * 2 || SO || Sufre monoxidoa || Anhidrido hiposulfurosoa ||
 * 3 || I2O3 || Diiodo trioxidoa || Anhidrido sulfurosoa ||
 * 4 || SeO2 || Selenio dioxidoa || Anhidrido seleniosoa ||
 * 5 || Br2O5 || Dibromo pentaoxidoa || Anhidrido bromikoa ||
 * 6 || S2O3 || Sufre trioxidoa || Anhidrido sulfurikoa ||
 * 7 || I2O7 || Diiodo heptaoxidoa || Anhidrido periodikoa ||

Nitrogeno oxidoen nomenklatura tradizionala berezia da:


 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenklatura sistematikoa** || **Nomenklatura tradizionala** ||
 * 2 || NO || Nitrogeno monoxidoa || Oxido nitrosoa ||
 * 4 || NO2 || Nitrogeno dioxidoa || Oxido nitrikoa ||
 * 3 || N2O3 || Dinitrogeno trioxidoa || Anhidrido nitrosoa ||
 * 5 || N2O5 || Dinitrogeno pentaoxidoa || Anhidrido nitrikoa ||


 * Bete itzazu taula honetako hutsuneak:**


 * **Formula** || **Nomenk. sistematikoa** || **Stock-en nomenklatura** || **Nomenklatura tradizionala** ||
 * F2O ||  || --- ||   ||
 * I2O7 ||  || ||   ||
 * As2O5 ||  || --- ||   ||
 * CaO ||  ||   || -- ||
 * Fe2O3 ||  ||   || -- ||
 * PbO2 ||  ||   || -- ||
 * Al2O3 ||  ||   || -- ||
 * SnO ||  ||   || -- ||
 * N2O5 ||  || --- ||   ||
 * Au2O ||  ||   || -- ||
 * TeO2 ||  || -- ||   ||
 * ||  || Urre (III) oxidoa || -- ||
 * ||  || Kupre (I) oxidoa || -- ||
 * ||  ||   || Oxido kromikoa ||
 * || Selenio monoxidoa || -- ||  ||

**4.3. PEROXIDOAK.** Konposatu hauek, PEROXO ( - O – O -) talde bat daukate, O22- bezala ere adierazten dena.
 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenklatura** ||
 * 1 || H2O2 || Hidrogeno peeroxidoa = ur oxigenatua ||
 * 1 || Na2O2 || Sodio peroxidoa ||
 * 2 || Ca2O4 = CaO2 || Kaltzio peroxidoa ||
 * 2 || Ba2O4 =BaO2 || Bario peroxidoa ||
 * 1 || K2O2 || Potasio peroxidoa ||

5. HIDRUROAK. Metal batez eta hidrogeno batez osaturiko konposatu bitarrak dira. Hau da formula orokorra: **MH****X**. Non M metal bat den eta X metal horren balentzia. HIDROGENOAK BETI DAUKA 1 BALENTZIA KONPOSATU HAUETAN.
 * 5.1. HIDRURO METALIKOAK.**
 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenk. sistematikoa** || **Stock-en nomenk.** || **Nomenk. Tradizionala (Gutxi erabilia)** ||
 * 1 || NaH || Sodio monohidruroa || Sodio hidruroa || Hidruro sodikoa ||
 * 2 || FeH2 || Burdin dihidruroa || Burdin (II) hidruroa || Hidruro ferrosoa ||
 * 3 || FeH3 || Burdin trihidruroa || Burdin (III) hidruroa || Hidruro ferrikoa ||
 * 4 || SnH4 || Eztainu tetrahidruroa || Eztainu (IV) hidruroa || Hidruro eztainikoa ||

**5.2. HIDRURO EZ-METALIKOAK. AZIDO HIDRAZIDOAK EDO HALUROAK. ** Ez-metal bat eta hidrogenoz osaturiko konposatu bitarrak dira. Azido hauek osatzen dituzten ez-metalak hauek dira: · Fluoroa, kloroa, bromoa, Iodoa (denak 1 balentziarekin funtzionatzen dute) · <span style="font-family: Times New Roman,serif;">S ufrea, selenioa, teluroa (2 balentziarekin funtzionatzen dute). Formula orokorra: **H****x****Z****.** Non Z ez-metala den eta x ez-metalaren balentzia. (Hidrogenoak 1 balentziarekin jokatzen du konposatu hauetan). Nitrogenoak, fosforoak, artsenikoak, antimonioak, karbonoak, silizioak eta boroak, hidrogenoarekin osatzen dituzten konposatuek izen bereziak hartzen dituzte. Nitrogeno, fosforo, artseniko, antimonio eta boroak 3 balentziarekin funtzionatzen dute, karbono eta silizioak 4 balentziarekin egiten duten bitartean.
 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenk. tradizionala (disoluzioan dagoenean)** || **Nomenk. tradizionala (Egoera puruan dagoenean)** ||
 * 1 || HF || Azido fluorhidrikoa || Hidrogeno fluoruroa ||
 * 1 || HCl || Azido klorhidrikoa || Hidrogeno kloruroa ||
 * 1 || HBr || Azido bromhidrikoa || Hidrogeno bromuroa ||
 * 1 || HI || Azido iodhidrikoa || Hidrogeno ioduroa ||
 * 2 || H2S || Azido sulfhidrikoa || Hidrogeno sulfuroa ||
 * 2 || H2Se || Azido selenhidrikoa || Hidrogeno seleniuroa ||
 * 2 || H2Te || Azido telurhidrikoa || Hidrogeno telururoa ||
 * 5.3. HIDRURO BEREZIAK.**
 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenk. Tradizionala (erabiliena)** || **Nomenk. sistematikoa** ||
 * 3 || NH3 || Amoniakoa || Nitrogeno trihidruroa ||
 * 3 || PH3 || Fosfina || Fosforo trihidruroa ||
 * 3 || AsH3 || Artsina || Artseniko trihidruroa ||
 * 3 || BH3 || Boranoa || Boro trihidruroa ||
 * 3 || SbH3 || Estibina || Antimonio trihidruroa ||
 * 4 || CH4 || Metanoa || Karbono tetrahidruroa ||
 * 4 || SiH4 || Silanoa || Silizio tetrahidruroa ||


 * Hidruro eta Oxido hauen taula bete ezazu:**


 * **Formula** || **Nom. sistematikoa** || **Stock-en nomenklatura** || **Nomenk. tradizionala** ||
 * AuH3 ||  ||   || - ||
 * LiH ||  ||   || ||
 * ||  || Berun (II) hidruroa || ||
 * ||  || Zilar hidruroa || ||
 * ||  || - || Fosfina ||
 * ||  || - || Metanoa ||
 * || Artseniko trihidruroa || - ||  ||
 * N2O3 ||  ||   ||   ||
 * NO ||  ||   ||   ||
 * || Dinitrogeno pentaoxidoa || ||  ||
 * || Sufre trioxidoa || -- ||  ||
 * ||  || Burdin (II) oxidoa ||   ||
 * ||  || Nikel (III) hidruroa ||   ||
 * PbO2 ||  ||   ||   ||
 * ||  ||   || Anhidridoa perbromikoa ||
 * ||  || Kaltzio hidruroa ||   ||

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">__**6. GATZ BITARRAK.**__ <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Azido hidrazidoaren hidrogenoa metal edo ez-metal batengatik ordezkatuaz lortzen dira. <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Izendatzeko, aurrean dagoen elementua izendatzen dugu lehenik, jarraian beste elementua + uro atzizkia erabiliz. <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Metalak balentzia bat baino gehiago edukiz gero, parentesi artean eta zenbaki erromatarren bitartez adierazi behar da.


 * **Azido hidrazidoa** || **Formula** || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">**Stocken nomenklatura** || **Nomenklatura sistematikoa** ||
 * HF || **CaF2** || Kaltzio fluoruroa || Kaltzio difluoruroa ||
 * HCl || **FeCl2** || Burdin (III) kloruroa || Burdin dikloruroa ||
 * HBr || **CdBr** || Kadmio bromuroa || Kadmio bromuroa ||
 * HI || **CrI2** || Kromo (II) ioduroa || Kromo diioduroa ||
 * H2S || Pt2S4 = **PtS****2** || Platino (IV) sulfuroa || Platino disulfuroa ||
 * H2Se || **Al2Se3** || Aluminio seleniuroa || Dialuminio triseleniuroa ||
 * H2Te || **Au2Te3** || Urre (III) telururoa || Diurre tritelururoa ||


 * HCl || **BrCl** || Bromo (I) kloruroa || Bromo monokloruroa ||
 * HF || **IF7** || Iodo (VII) fluoruroa || Iodo heptafluoruroa ||
 * H2S || **As2S3** || Artseniko (III) sulfuroa || Diartseniko trisulfuroa ||

**Bete ezazu taula hau:** __**KONPOSATU HIRUTARREN NOMENKLATURA**__
 * **Formula** || **Stock-en nomenklatura** || **Nomenklatura sistematikoa** ||
 * || Eztainu (IV) kloruroa ||  ||
 * NaCl ||  ||   ||
 * || Zilar ioduroa ||  ||
 * || Kobalto (III) bromuroa ||  ||
 * || Berun (IV) sulfuroa ||  ||
 * CuSe ||  ||   ||
 * ||  || Dimerkurio telururoa ||

__**7. HIDROXIDOAK.**__ Metal batez eta hidroxilo (OH) talde batez osaturiko konposatuak dira. Formula orokorra: <span style="display: block; font-family: Times New Roman,serif; text-align: center;">**M(OH)****x** Non M metal bat den eta X metal honen balentzia. -OH TALDEAK BETI -1 BALENTZIA DAUKA.


 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenk. sistematikoa** || **Stock-en nomenk.** || **Nomen. tradizionala** ||
 * 1 || NaOH || Sodio hidroxidoa || Sodio hidroxidoa || Hidroxido sodikoa ||
 * 2 || Ca(OH)2 || Kaltzio dihidroxidoa || Kaltzio hidroxidoa || Hidroxido kaltzikoa ||
 * 2 || Ni (OH)2 || Nikel dihidroxidoa || Nikel (II) hidroxidoa || Hidroxido nikelosoa ||
 * 3 || Al(OH)3 || Aluminio trihidroxidoa || Aluminio hidroxidoa || Hidroxido aluminikoa ||
 * 4 || Pb(OH)4 || Berun tetrahidroxidoa || Berun (IV) hidroxidoa || Hidroxido plumbikoa ||


 * Bete ezazu taula hau (Oxidoak, hidruroak eta hidroxidoak)**
 * **Formula** || **Nomenkl. sistematikoa** || **Stock-en nomenklatura** || **Nomenklatura tradizionala** ||
 * Fe(OH)3 ||  ||   ||   ||
 * Au(OH) ||  ||   ||   ||
 * Cr(OH)2 ||  ||   ||   ||
 * ||  || Talio (I) hidroxidoa ||   ||
 * ||  || Merkurio (II) hidroxidoa ||   ||
 * || Kadmio dihidroxidoa ||  ||   ||
 * ||  ||   || Hidroxido eztainosoa ||
 * K(OH) ||  ||   ||   ||
 * ||  ||   || Hidroxido eztainikoa ||
 * ||  || Berun (II) oxidoa ||   ||
 * ||  ||   || Anhidrido karbonikoa ||
 * ||  || Platino (IV) oxidoa ||   ||
 * ||  ||   || Metanoa ||
 * NiH3 ||  ||   ||   ||
 * || Diburdin trioxidoa ||  ||   ||
 * Ag(OH) ||  ||   ||   ||
 * H2S ||  ||   ||   ||
 * ||  ||   || Azido bromhidrikoa ||

__**8. AZIDO OXAZIDOAK.**__ <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Ez-metal bat, oxigenoa eta hidrogenoz osaturiko konposatu hirutarrak dira. Hauek lortzeko, dagokion anhidridotik abiatzen gara, ur molekula bat (H2O) gehituaz. <span style="display: block; font-family: Times New Roman,serif; text-align: center;"> Formula orokorra hau da: H2O + Z2Ox = HaZbOc <span style="display: block; font-family: Times New Roman,serif; text-align: justify;">Non H hidrogenoa den, Z elementu ez-metala eta O oxigenoa.


 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenk. tradizionala** || **Nomenklatura sistematikoa** || **Nomenklatura funtzionala (Gutxi erabilia) (Ez dugu erabiliko)** ||
 * 1 || F2O + H2O = H2F2O2 = **HFO** || Azido hipofluorosoa || Hidrogeno monoxofluorato (I) || Azido monoxofluoriko (I) ||
 * 2 || SO + H2O = **H****2****SO****2** || Azido hiposulfurosoa || Dihidrogeno dioxosulfato (II) || Azido dioxosulfuriko (II) ||
 * 3 || Cl2O3 + H2O = H2Cl2O4 = **HClO****2** || Azido klorosoa || Hidrogeno dioxoklorato (III) || Azido dioxokloriko (III) ||
 * 4 || S2O + H2O = **H****2****SO****3** || Azido sulfurosoa || Dihidrogeno trioxosulfato (IV) || Azido trioxosulfuriko (IV) ||
 * 5 || Cl2O5 + H2O = H2Cl2O6 = **HClO****3** || Azido klorikoa || Hidrogeno trioxoklorato (V) || Azido trioxokloriko (V) ||
 * 6 || SO3 + H2O = **H****2****SO****4** || Azido sulfurikoa || Dihidrogeno tetraoxosulfato (VI) || Azido tetraoxosulfuriko (VI) ||
 * 7 || Cl2O7 + H2O = H2Cl2O8 = **HClO****4** || Azido perklorikoa || Hidrogeno tetraoxoklorato (VII) || Azido tetraoxokloriko (VII) ||

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">Nitrogenoak, azido oxazidoak 3 eta 5 balentziekin bakarrik eratzen ditu.
 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenk. tradizionala** || **Nomenklatura sistematikoa** || **Nomenklatura funtzionala (Gutxi erabilia)** ||
 * 3 || N2O3 + H2O = H2N2O4 = **HNO****2** || Azido nitrosoa || Hidrogeno dioxonitrato (III) || Azido dioxonitriko (III) ||
 * 5 || N2O5 + H2O = H2N2O6 = **HNO****3** || Azido nitrikoa || Hidrogeno trioxonitrato (V) || Azido trioxonitriko (V) ||

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">Fosforoak, artsenikoak eta antimonioak **azido bereziak** eratzen dituzte: <span style="font-family: Times New Roman,serif;">· Dagokion oxidoari ur molekula bat gehitu ezkero, **META** azidoak lortuko dira:
 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenk. tradizionala** || **Nomenklatura sistemtikoa** ||
 * 3 || P2O3 + H2O = **HPO****2** || Azido metafosforosoa || Hidrogeno dioxofosfato (III) ||
 * 5 || P2O5 +H2O = **HPO****3** || Azido metafosforikoa || Hidrogeno trioxofosfato (V) ||

· <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Bi ur molekula gehitu ezkero **PIRO** azidoak lortuko ditugu:
 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenk. tradizionala** || **Nomenklatura sistematikoa** ||
 * 3 || P2O3 + 2H2O = **H****4****P****2****O****5** || Azido pirofosforosoa || Tetrahidrogeno pentaoxofosfato (III) ||
 * 5 || P2O5 +2H2O = **H****4****P****2****O****7** || Azido pirofosforikoa || Tetrahidrogeno heptaoxofosfato (V) ||

· <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Hiru ur molekula gehitu ezkero **ORTO** azidoak lortuko ditugu:
 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenk. tradizionala** || **N. Sistematikoa** ||
 * 3 || P2O3 + 3H2O = H6P2O6 = **H****3****PO****3** || Azido ortofosforosoa (Az. Fosforosoa) || Trihidrogeno trioxofosfato (III) ||
 * 5 || P2O5 +3H2O = H6P2O8 = **H****3****PO****4** || Azido ortofosforikoa (Az. Fosforikoa) || Trihidrogeno tetraoxofosfato(v) ||

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">* Badaude ere metal gutxi batzuk azidoak eratzen dituztenak, hala nola kromoa eta manganesoa:
 * **Balentzia** || **Formula** || **Nomenk. tradizionala** || **Nomenklatura sistematikoa** ||
 * 6 || CrO3 + H2O = **H****2****CrO****4** || Azido kromikoa || Dihidrogeno tetraoxokromato (VI) ||
 * 6 || Cr2O6 +H2O = **H****2****Cr****2****O****7** || Azido dikromikoa || Dihidrogeno heptaoxokromato (VI) ||


 * **Balen.** || **Formula** || **Nom. tradizionala** || **Nomenklatura sistematikoa** ||
 * 6 || MnO3 + H2O = **H****2****MnO****4** || Azido manganikoa || Dihidrogeno tetraoxomanganato (VI) ||
 * 7 || Mn2O7 + H2O = H2Mn2O8 = **HMnO****4** || Azido permanganiko || Hidrogeno tetraoxomanganato (VII) ||

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">__**9. GATZ HIRUTARRAK.**__ <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Metal batez, ez-metal batez eta oxigenoz eraturiko konposatu hirutarrk dira: <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Azido oxazidoen hidrogenoak metalengatik ordezkatuz lortzen dira. <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Bi mota bereiztuko ditugu: Gatz neutroak eta gatz azidoak.
 * Bete ezazu taula hau:**
 * **Formula** || **Nomenklat. sistematikoa** || **Stock-en nomenklatura** || **Nomenklat. tradizionala** ||
 * ||  || Kaltzio hidruroa || --- ||
 * ||  || Estrontzio hidruroa || - ||
 * || Aluminio trihidruroa ||  || ||
 * ||  || Kobalto (II) hidruroa || ||
 * ||  || -- || Estibina ||
 * ||  || --- || Azido klorhidrikoa ||
 * H2S ||  || -- ||   ||
 * ||  ||   || Hidrogeno ioduroa ||
 * ||  || - || Azido hipoklorosoa ||
 * || Hidrogeno dioxoiodato (III) || ||  ||
 * ||  || - || Azido periodikoa ||
 * || Dihidrogeno dioxosulfato (II) || ||  ||
 * ||  || - || Azido seleniosoa ||
 * H2TeO4 ||  || ||   ||
 * N2O3 ||  ||   ||   ||
 * MgO ||  ||   ||   ||
 * Cl2O ||  ||   ||   ||
 * ||  || --- || Boranoa ||
 * ||  || || Azido permanganikoa ||
 * || Hidrogeno dioxofosfato (III) ||  ||   ||
 * HSbO3 ||  || ||   ||
 * ||  || -- || Azido pirofosforikoa ||
 * H4Sb2O5 ||  || - ||   ||
 * || Trihidrogeno trioxofosfato (III) || --- ||  ||
 * ||  || - || Azido fosforikoa ||
 * ||  || --- || Azido kromikoa ||
 * H2Cr2O7 ||  || -- ||   ||
 * || Dihidrogeno trioxokarbonato (IV) || -- ||  ||
 * HPO2 ||  || -- ||   ||
 * ||  || || Azido sulfurikoa ||
 * || Hidrogeno tetraoxoklorato (VII) || ||  ||
 * HBrO3 ||  || ||   ||
 * ||  || --- || Azido hipoiodosoa ||
 * HBr ||  || ||   ||
 * PH3 ||  || - ||   ||
 * ||  || || Estibina ||
 * || Hidrogeno dioxobromato (III) || ||  ||
 * H2SeO2 ||  || -- ||   ||
 * HI ||  || -- ||   ||
 * ||  || -- || Azido seleniosoa ||
 * ||  || Nikel (II) hidroxidoa ||   ||
 * Pb(OH)2 ||  ||   ||   ||
 * Pb(OH)2 ||  ||   ||   ||

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">**9.1. Gatz neutroak.** <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Azido oxazido baten hidrogeno **guztiak** metal batengatik ordezkatuz eratzen dira. <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Metalaren balentzia gainerako guztiari jartzen zaio azpiindize moduan. Azidoari kentzen zaion hidrogeno kopurua, metalari jartzen zaio azpiindize bezala. <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Bi izendapen mota erabiliko ditugu: tradizionala eta sistematikoa.

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">**a) Tradizionala:** Azidoetan erabiltzen genituen atzizkiak (//-oso// eta //-iko//) //**-ito**//eta //**-ato**//atzizkiengatik ordezkatzen ditugu.

-OSO -ICO PER- -ICO || HIPO- -ITO -ITO -ATO PER- -ATO ||
 * Azidoetan erabilitako aurrizki eta atzizkiak || Gatzetan erabilitako aurrizki eta atzizkiak ||
 * HIPO- -OSO


 * b)** <span style="font-family: Arial,sans-serif;">**Sistematikoa:** Azidoetan erabiltzen genuenaren antzekoa. Hango hidrogeno hitza, metalaren izenagatik ordezkatzen da (beharrezkoa bada bis-, tris-, tetraquis-... erabili).


 * **Jatorrizko azidoa** || **Azidoaren izena** || **Gatza** |||| **Gatzaren izena** ||
 * ^  ||^   ||^   |||| **Nomen. Tradizionala Nomenk. sistematikoa** ||
 * HClO || Azido hipoklorosoa || **Ca(ClO)2** || **Kaltzio hipokloritoa** || **Kaltzio bis(monoxoklorato (I))** ||
 * HClO2 || Azido klorosoa || **Ca(ClO2)2** || **Kaltzio kloritoa** || **Kaltzio bis(dioxoklorato (III))** ||
 * HClO3 || Azido klorikoa || **Sn(ClO3)4** || **Eztainu (IV) kloratoa** || **Eztainu tetraquis(trioxoklorato (V))** ||
 * HClO4 || Azido perklorikoa || **Li(ClO4)** || **Litio perkloratoa** || **Litio tetraoxoklorato (VII)** ||
 * H2SO2 || Azido hiposulfurosoa || Ca2(SO2)2 **= Ca(SO****2****)** || **Kaltzio hiposulfitoa** || **Kaltzio dioxosulfato (II)** ||
 * H2SO3 || Azido sulfurosoa || Pb2(SO3)4 **= Pb(SO****3****)****2** || **Berun (IV) sulfitoa** || **Berun bis(trioxosulfato (IV))** ||
 * H2SO4 || Azido sulfurikoa || ===<span style="font-family: Arial,sans-serif;">Al2(SO4)3 === || **Aluminio sulfatoa** || **Dialuminio tris(tetraoxosulfato (VI))** ||
 * H4P2O7 || Azido pirofosforikoa || ===<span style="font-family: Arial,sans-serif;">Fe4(P2O7)3 === || **Burdin (III) pirofosfatoa** || **Tetraburdin tris(heptaoxofosfato (V))** ||
 * H3AsO3 || Azido ortoartseniosoa || ===<span style="font-family: Arial,sans-serif;">K3(AsO3) === || **Potasio ortoartsenitoa** || **Tripotasio trioxoartseniatoa (III)** ||


 * Bete ezazu taula hau:**


 * **Formula** || **Nomenk. tradizionala** || **Nomenklatura sistematikoa** ||
 * || Potasio kloratoa ||  ||
 * ||  || Kaltzio bis(monoxobromato (I)) ||
 * Sn(BrO3)4 ||  ||   ||
 * || Merkurio (II) perkloratoa ||  ||
 * ||  || Kaltzio tetraoxosulfato (VI) ||
 * CuSeO2 ||  ||   ||
 * || Kupre (I) teluritoa ||  ||
 * ||  || Burdin tris (trioxoartseniato (V)) ||
 * Sn(SbO2)4 ||  ||   ||
 * || Kaltzio pirofosfatoa ||  ||
 * ||  || Tetrasodio pentaoxofosfato (III) ||
 * NiSbO4 ||  ||   ||
 * || Sodio karbonatoa ||  ||
 * ||  || Dipotasio trioxosilikato (IV) ||

<span style="font-family: Times New Roman,serif;"> **9.2. Gatz azidoak.** <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Konposatu hauek, azido oxazido baten **HIDROGENO BATZUK** metal batengatik ordezkatuaz eratzen dira. <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Azidoari kentzen zaion hidrogeno kopurua, metalari azpiindize moduan jartzen zaio eta metalaren balentzia beste guztiari. <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Izendatzeko: Atzizkia (di- (H2), tri- (H3)...) + hidrogeno + dagokion gatza. <span style="font-family: Times New Roman,serif;">Gatz azidoak ondoko ez-metalek eratzen dituzte: S, Se, Te eta P, As etaSb-ren piro eta orto azidoek.


 * **Jatorrizko azidoa** || **Azidoaren izena** || **Gatza** || **Gatzaren izena** ||
 * H2SO2 || Azido hiposulfurosoa || **Ca(HSO2)2** || **Kaltzio Hidrogeno hiposulfitoa** ||
 * H2SO3 || Azido sulfurosoa || **Pb(HSO3)4** || **Berun (IV) Hidrogeno sulfitoa** ||
 * H2SO4 || Azido sulfurikoa || **Cr(HSO4)3** || **Kromo (III) Hidrogeno sulfatoa** ||
 * H4As2O5 || Azido piroartseniosoa || **Sr(H3As2O5)2** || **Estrontzio Trihidrogeno piroartsenitoa** ||
 * H4Sb2O5 || Azido piroantimoniosoa || Mg2(H2Sb2O5)2 **= Mg(H****2****Sb****2****O****5****)** || **Magnesio Dihidrogeno piroantimonitoa** ||


 * Ondorengo sustantziak formulatu:**

1. Bario oxidoa 2. Sodio oxidoa 3. Anhidrido sulfurosoa 4. Zilar oxidoa 5. Aluminio oxidoa 6. Nikel (III) oxidoa 7. Kloro (VII) oxidoa 8. Oxido nitrosoa 9. Anhidrido nitrosoa 10. Litio hidruroa 11. Kobalto (III) kloruroa 12. Zilar hidruroa 13. Azido bromhidrikoa 14. Azido sulfurikoa 15. Amoniakoa 16. Azido klorhidrikoa 17. Bario peroxidoa 18. Kaltzio hidruroa 19. Sodio peroxidoa 20. Estrontzio oxidoa 21. Azido klorhidrikoa 22. Sodio kloruroa 23. Kaltzio fluoruroa 24. Berun (II) ioduroa 25. Bromuro potasikoa 26. Artsina 27. Bario sulfuroa 28. Artseniko trikloruroa 29. Litio peroxidoa 30. Burdin (II) sulfuroa 31. Azido nitrikoa 32. Azido karbonikoa 33. Azido perklorikoa 34. Azido fosforikoa 35. Azido metafosforikoa 36. Azido sulfhidrikoa 37. Azido sulfurikoa 38. Azido hipoiodosoa 39. Magnesio hidruroa 40. Azido silizilikoa 41. Kaltzio hidroxidoa 42. Burdin (III) hidroxidoa 43. Azido nitrosoa 44. Aluminio hidroxidoa 45. Kobalto (II) bromuroa 46. Potasio hidroxidoa 47. Kaltzio sulfatoa 48. Kobalto (III) kloruroa 49. Litio nitritoa 50. Sodio karbonatoa 51. Cloruro potasikoa 52. Zink sulfuroa 53. Potasio hipoioditoa 54. Kaltzio fosfatoa 55. Hidrogeno potasio karbonatoa 56. Hidrogeno litio sulfatoa 57. Zilar peroxidoa 58. Hidrogeno potasio ortoartseniatoa

1. BaO 2. Na2O 3. SO2 4. CaO 5. Ag2O 6. NiO 7. Cl2O7 8. P2O5 9. LiH 10. CaO 11. AgH 12. HBr 13. H2S 14. NH3 15. HCl 16. BaO 17. CaH2 18. Na2O2 19. PH3 20. Cs2O 21. PbI2 22. KBr 23. AsH3 24. BaS 25. AlCl3 26. Al2S3 27. Li2O 28. FeS 29. HNO3 30. H2CO3 31. HClO4 32. H3PO4 33. H4P2O5 34. HIO 35. H2S 36. MgH2 37. H2SiO3 38. Ca(OH)2 39. Fe(OH)3 40. HNO2 41. Al(OH)3 42. KOH 43. CaSO4 44. Al2(SiO3)3 45. CoCl2 46. LiNO2 47. Na2CO3 48. Ca3(PO4)2 49. KHCO3 50. ZnCl2 51. Na2CO3 52. HgO 53. NaOH 54. CH4 55. KIO
 * Ondoko konposatuak izendatu:**